Marteling

Borsten gaan hangen, billen, en dikke buikjes. Maar in de tekening “Hangend vlees en twee lijnen” van Otto Egberts is het vlees, hoewel kaal, geen duidelijk aanwijsbaar lichaamsdeel. Het zou gemakkelijk zijn geweest een tepel toe te voegen, maar gelukkig deed Egberts dat niet, want het werk gaat niet over vrouwen, of over hoe oude mensen eruit zien op het strand. Het gaat over vergankelijkheid.
De kleine tentoonstelling in het prentenkabinet van Museum Boijmans van Beuningen heet “Vleesgeworden stof”, een serie tekeningen die Egberts maakte in de jaren ’90 maar die door het gebruik van bruinig pakpapier meer in de jaren ’30 van de vorige eeuw gemaakt lijkt. In de tekeningen wordt het lichaam onleed, alsof de tekenaar naar de ziel in de machine zoekt door die in stukjes te snijden. Over zijn eigen werk zegt hij dat tekenen een manier is om de kloof tussen lichaam en geest te overbruggen; zijn werk is “het gestolde verlengstuk van mijn handen”.

“Hangend vlees en twee lijnen” is een spannende tekening, ten eerste vanwege de tegenstellig tussen vlees en lijnen. Vlees is organisch, driedimensionaal en vergankelijk; terwijl een lijn iets is dat niet in het echt bestaat, het is een abstract begrip: de verbinding tussen twee punten, of een punt dat tot in het oneindige doorgaat in dezelfde richting.
Het vlees en de lijnen zijn getekend als uitsparingen in het zwart. Wanneer je naar het vlees kijkt stelt die zwarte achtergrond een donkere ruimte voor. Rondom de lijnen lijkt het zwart daarentegen een vlak waarin de lijnen een soort inkepingen zijn, waar licht doorheen komt. Misschien een huid.
Het laatste dat spanning oproept is het hangen zelf, dat niet voor eeuwig zo kan duren: als vlees zo is uitgerekt van het hangen moet het op een gegeven moment vallen. En waarheen dan? Waar eindigt deze donkere ruimte? De tekening lijkt de zaken ordelijk te willen presenteren maar roept daarmee juist vragen op. Het onderscheid tussen het lichamelijke en het abstracte, geestelijke, is niet simpelweg te determineren door de twee naast elkaar te hangen.

 

De tekening doet me denken aan een droom: scherpe lijnen zijn naar hun verdwijnpunt getrokken, en erover moeten worstachtige vormen worden voortgeduwd met mijn gedachten. Ze bereiken nooit een einde maar ik mag niet stoppen met voortduwen. Dit is de nachtmerrie die ik kreeg als kind wanneer ik koorts had. Lichaam en geest werkten samen om me in een kleine Sisyphus van het denken te veranderen.

 

Jaren later schoot ik overeind bij een scene uit de film Apocalypse Now waarin een stem zegt “I watched a snail crawl along the edge of a straight razor. That’s my dream; that’s my nightmare. Crawling, slithering, along the edge of a straight razor… and surviving”. Had de scenarioschrijver dezelfde, maar dan minder abstracte, droom als ik? En wat maakt dit beeld tot een nachtmerrie? Stelt de verteller zich voor hoe pijnlijk het is om een slak te zijn? Of vindt hij slakken enge beesten die maar niet dood gaan, zelfs niet van een scheermes?
Volgens mij ontstaat de nare spanning door iets erg scherps en iets zachts en levends samen te zien. We voelen die slak in ons eigen weke vlees. En het langzame bewegen over een lijn maakt het erger, een onontsnapbare marteling in plaats van een snelle dood. Ons brein stelt zich het abstracte en onveranderlijke voor, maar ons lichaam sleurt ons mee richting verval. Ons brein lijkt tegen ons te zijn, en anders ons lichaam wel.
Tegelijkertijd schuilt er ook troost in het denken. We hebben de mogelijkheid buiten onszelf te denken, anderen te begrijpen en ons dingen voor te stellen die er helemaal niet zijn. En als mensen de moeite nemen hun weerbarstige gedachten over dunne draadjes te duwen, zodat er een “gestold verlengstuk van de handen”: een tekening, film, of verhaal ontstaat, kunnen we er troost uit halen dat we niet de enige zijn.

 

link naar tentoonstelling in Museum Boijmans van Beuningen

link naar de website van Otto Egberts

 

 

 

facebooktwitterlinkedin

2 comments for “Marteling

  1. Diane Cleij
    28/10/15 at 09:30

    Hoihoi,
    Ik dacht bij het zien van de tekening iets van: wat is dit nou weer…? Maar door jouw uitleg is de tekening ineens een stuk interessanter geworden. Dank je:)

    Groetjes Diane

    • Rini Brakkee
      28/10/15 at 11:36

      Leuk om te horen Diane! groetjes terug!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *